BetaAshıq bilimler bazası
Qaraqalpaq xalqınıń tariyxı hám shejiresi — bir jerde
Ruwıńızdı shejireden tabıń, xalqımızdıń tariyxı, mádeniyatı hám belgili tulǵaları menen tanısıń.
- Tegin hám ashıq
- Tórt tilde, eki jazıwda
- Hár bir fakt derek penen
Búgin
Tariyxtan bir bet
Hár kúni basqa tulǵa hám waqıya.
- Kún tulǵasıJiyen jırawJıraw · XVIII ásirJiyen Tolıbay ulı — XVIII ásirde jasaǵan jıraw. «Posqan el» shıǵarmasında xalıqtıń awır kóshiw jıllarındaǵı qayǵısın jırlaǵan.
- Kún tulǵasıKúnxojaShayır · 1799–1880Kúnxoja Ibrayım ulı — XIX ásirdegi qaraqalpaq shayırı.
- Kún tulǵasıÁjiniyazShayır · 1824–1878Ájiniyaz Qosıbay ulı — XIX ásirdegi qaraqalpaq shayırı. Qazaq shayırı Qız Meńesh penen aytısı keń tanılǵan.
- Kún tulǵasıBerdaqShayır · 1827–1900Berdimurat Qarǵabay ulı — qaraqalpaq klassik ádebiyatınıń eń iri wákili. Shıǵarmalarında xalıqtıń turmısın, ádalatsızlıqqa qarsı pikirlerin jırlaǵan.
- Kún tulǵasıIgor SavitskiySúwretshi, muzey tiykarlawshısı · 1915–1984Súwretshi, arxeolog hám kollekcioner. Qaraqalpaq xalıq ónerin hám avangard súwretlerin jıynap, Nókiste kórkem óner muzeyin dúzgen.
- Kún tulǵasıIbrayım YusupovShayır, dramaturg · 1929–2008XX ásir qaraqalpaq poeziyasınıń kórnekli wákili.
- Kún tulǵasıTólepbergen QayıpbergenovJazıwshı · 1929–2015Qaraqalpaq jazıwshısı. «Qaraqalpaq qızı» hám «Qaraqalpaq dástanı» romanlarınıń avtorı.
- Kún tulǵasıErnazar AlakózXalıq kóterilisiniń basshısı · ?–18561855–1856-jıllarda Xiywa xanlıǵına qarsı qaraqalpaq xalqınıń kóterilisin basqarǵan.
- Kún waqıyasıXV–XVI ásirlerNoǵay Ordası dáwiriQaraqalpaqlardıń ata-babaları Noǵay Ordası quramında jasaǵan. «Edige» sıyaqlı qaharmanlıq dástanlar usı dáwir menen baylanıslı.
- Kún waqıyasıXVI ásirdiń aqırı«Qaraqalpaq» atı jazba dereklerde ushırasadı
- Kún waqıyası1723Jońǵar shabıwılıJońǵarlardıń shabıwılı nátiyjesinde Sırdárya boyındaǵı qaraqalpaqlar joqarǵı hám tómengi qaraqalpaqlarǵa bólinip ketedi.
- Kún waqıyasıXVIII ásirdiń aqırı — XIX ásirdiń basıÁmiwdárya boyına kóship keliwQaraqalpaqlardıń tiykarǵı bólegi Ámiwdárya deltasına kóship kelip, Xiywa xanlıǵınıń quramına kiredi.
- Kún waqıyası1855–1856Ernazar Alakóz basshılıǵındaǵı kóterilisXiywa xanlıǵına qarsı qaraqalpaqlardıń iri xalıq kóterilisi.
- Kún waqıyası1873Ámiwdárya bólimi dúzilediXiywa joriǵınan keyin Ámiwdáryanıń oń jaǵası Rossiya imperiyasına ótip, Túrkistan general-gubernatorlıǵı quramında Ámiwdárya bólimi dúziledi.
- Kún waqıyası1925Qaraqalpaq avtonomiyalı oblastıQazaq ASSR quramında Qaraqalpaq avtonomiyalı oblastı dúziledi. Orayı — Tórtkúl.
- Kún waqıyası1932Qaraqalpaq ASSRAvtonomiyalı oblast RSFSR quramındaǵı Qaraqalpaq Avtonomiyalı Sovet Socialistlik Respublikasına aylandırıladı.
- Kún waqıyası1936Ózbekstan SSR quramına ótedi
- Kún waqıyası1939Nókis — paytaxtRespublika paytaxtı Tórtkúlden Nókiske kóshiriledi.
- Kún waqıyası1960-jıllardan baslapAral teńiziniń qurıwıÁmiwdárya hám Sırdárya suwınıń suwǵarıwǵa kóplep alınıwı nátiyjesinde Aral teńizi tartıla baslaydı. Bul — Qaraqalpaqstan ushın úlken ekologiyalıq apat.
- Kún waqıyası1966Savitskiy muzeyi ashıladıNókiste I. V. Savitskiy tiykarın salǵan Qaraqalpaqstan mámleketlik kórkem óner muzeyi ashıladı.
- Kún waqıyası1990Mámleketlik suverenitet haqqında deklaraciya
Sońǵı maqalalar
JańaTil hám jazıw1 min oqıw
Qaraqalpaq tili — mámleketlik til
Qaraqalpaq tiline mámleketlik til biyligi qashan berilgen hám 1-dekabr ne ushın belgilenedi?
JańaÓner hám ónermentshilik2 min oqıw
Qara úy
Qaraqalpaq otawınıń dúzilisi, bezewleri hám ishki tártibi.
JańaTil hám jazıw3 min oqıw
Qaraqalpaq jazıwınıń tariyxı
Arab jazıwınan házirgi latın álipbesine shekem — bir ásirde tórt ret ózgergen jazıw.
JańaÓner hám ónermentshilik2 min oqıw
Qaraqalpaq naǵısları
Múyiz, iyt taban, ǵaz moyın — qaraqalpaq naǵıslarınıń atları, mánisi hám qay jerde qollanılatuǵını.
Qalay isleydi
Awızeki tariyxtan ashıq bilimge shekem
Toplaymız
Kitaplardan, arxivlerden hám aqsaqallardıń aytıwınan maǵlıwmat jıynaymız.
Tekseremiz
Hár bir faktti dereklerge salıstıramız hám onıń jaǵdayın belgileymiz.
Bólisemiz
Maǵlıwmatlar tórt tilde hámmege tegin hám ashıq jariyalanadı.
Soraw-juwap
Kóp beriletuǵın sorawlar
Juwap tappadıńız ba? Bizge jazıń — sorawıńızǵa juwap beremiz.
Maǵlıwmatlar qayaqtan alınadı?
Ilimiy kitaplardan, arxiv hújjetlerinen hám aqsaqallardıń aytıwlarınan. Hár bir betde paydalanılǵan derekler kórsetiledi.
«Tekserilmegen» belgisi neni ańlatadı?
Bul maǵlıwmat ele dereklerge tolıq salıstırılmaǵanın bildiredi. Tekserilgennen keyin belgi ózgertiledi.
Óz ruwım haqqında maǵlıwmat qosa alaman ba?
Awa. «Úles qosıw» betindegi forma arqalı jiberiń. Iláji bolsa, kimnen esitkenińizdi yamasa qaysı kitaptan alǵanıńızdı jazıń.
Saytta kirill jazıwında oqıwǵa bola ma?
Awa. Joqarıdaǵı til diziminen «Қарақалпақша» nı saylań — barlıq betler kirill jazıwında ashıladı.
Sayt tegin be?
Awa, sayt tolıq tegin hám ashıq. Onıń maqseti — xalqımızdıń tariyxın keleshek áwladqa saqlap qalıw.
Sayt atı qalay jazıladı?
Qarekeń. «ń» háribi joq klaviaturada Qareken dep te jazıladı — ekewi de usı sayt.
Birge dúzemiz
Siz de úles qosıń
Ruwıńız, shejireńiz yamasa awılıńız tariyxı haqqında bilseńiz — bizge jiberiń. Ásirese aqsaqallardıń aytqanların jazıp alıw júdá áhmiyetli.
Úles qosıwRuwıńızdı belgileń
Ruw betindegi «Bul meniń ruwım» túymesin basıń — ruwıńız usı jerde turadı.
Sońǵı kórgenlerińiz
Bul maǵlıwmatlar tek usı qurılmada saqlanadı.

