Tiykarǵı mazmunǵa ótiw
Qarekeń
Qarekeń
Úles qosıw

Tez ótiw

Ruw, tulǵa yamasa maqala atın jazıń

Óner hám ónermentshilik

Qaraqalpaq naǵısları

Múyiz, iyt taban, ǵaz moyın — qaraqalpaq naǵıslarınıń atları, mánisi hám qay jerde qollanılatuǵını.

2 min oqıwTekserilmegen

Bul maǵlıwmat ele tekserilmegen. Qáte tapsańız, bizge xabar beriń.

Qaraqalpaq ámeliy kórkem óneriniń tili — naǵıs. Keste, gilem, kiyiz, aǵash oyması hám zergerlik buyımları bir ulıwma naǵıslar menen bezeledi. Sheber hayallar naǵıslardıń alpıstan aslam túrin atı menen ajıratqan, al hár bir naǵıs tek bezew emes, tilek hám qorǵawshı belgi dep te esaplanǵan.

Múyiz — tiykarǵı naǵıs

Eń kóp ushırasatuǵın naǵıs — múyiz. Ol mal sharwashılıǵı menen baylanıslı bolıp, molshılıq hám bereket tilegin ańlatadı, sonıń menen birge jamanlıqtan qorǵaytuǵın belgi dep qaralǵan. Múyiz gilemde, kestede, kiyizde, aǵash oymasında — derlik hámme jerde ushırasadı.

Múyizdiń qosılıwınan quramalı naǵıslar payda boladı:

  • qos múyiz — bir jup múyiz;
  • segiz múyiz — segiz múyizli naǵıs, gilemlerde hám qarshınlarda kóp ushırasadı;
  • on eki múyiz — on eki múyizli, basqıshlı romb túrindegi naǵıs.

Haywanlar hám quslar menen baylanıslı naǵıslar

Naǵıslardıń kópshiligi haywannıń ózin emes, onıń bir belgisin — izin, múyizin, kózin kórsetedi.

Naǵıs Mánisi Qay jerde ushırasadı
iyt taban iyttiń izi — kúsh hám qorǵaw belgisi qızıl kiymeshek, shay qalta
ǵarǵa tırnaq ǵarǵanıń tırnaǵı — qorǵawshı belgi hár qıylı kompoziciyalar
ǵaz moyın ǵazdıń moynı — suw belgisi aǵash oyması, gilem, keste
balıq kóz balıqtıń kózi — qorǵawshı belgi kóylektiń jaǵası, gilem
bóri kóz bóriniń kózi — qorǵawshı belgi keste
omırtqa omırtqa súyegi qızıl kiymeshek, jeńse, shay qalta
qumırsqa bel qumırsqanıń beli geometriyalıq kompoziciyalar
tay tuyaq taydıń tuyaǵı keste
qus tili, tıshqan iz, qoy tis mayda toltırıwshı naǵıslar kompoziciyalardıń shetleri
qurbaqa ızǵar, jawın hám baxıt belgisi zergerlik buyımları

Ósimlik hám turmıs buyımları

Naǵıslardıń jáne bir toparı ósimlikler hám kúndelikli buyımlar menen atalǵan: gúl, ırǵaq (ilgek), taraq, sırǵa.

Geometriyalıq belgiler

Eń áyyemgi qatlam — geometriyalıq belgiler. Izertlewshiler olardı bılayınsha túsindiredi: romb — ónimdarlıq, iyrek sızıq — suw, atanaq (krest) — álemniń tórt tárepi.

Bul maqala dáslepki nusqa. Naǵıslardıń atları dereklerde hár qıylı jazıladı — olardı sheberlerden hám tiykarǵı ilimiy miynetlerden anıqlap, súwretler menen tolıqtırıw kerek.

Derekler

  1. 1Irina Bogoslovskaya. Zoomorphic Motifs in Karakalpak Ornamental Art, 2009
  2. 2Characteristics of the embroidery of the Karakalpak headwear kiymeshek, 2024