Bu maʼlumot hali tekshirilmagan. Xato topsangiz, bizga xabar bering.
Bu matn hali oʻzbek tiliga tarjima qilinmagan — qoraqalpoqcha asl nusxasi koʻrsatilmoqda.
Qaraqalpaq ámeliy kórkem óneriniń tili — naǵıs. Keste, gilem, kiyiz, aǵash oyması hám zergerlik buyımları bir ulıwma naǵıslar menen bezeledi. Sheber hayallar naǵıslardıń alpıstan aslam túrin atı menen ajıratqan, al hár bir naǵıs tek bezew emes, tilek hám qorǵawshı belgi dep te esaplanǵan.
Múyiz — tiykarǵı naǵıs
Eń kóp ushırasatuǵın naǵıs — múyiz. Ol mal sharwashılıǵı menen baylanıslı bolıp, molshılıq hám bereket tilegin ańlatadı, sonıń menen birge jamanlıqtan qorǵaytuǵın belgi dep qaralǵan. Múyiz gilemde, kestede, kiyizde, aǵash oymasında — derlik hámme jerde ushırasadı.
Múyizdiń qosılıwınan quramalı naǵıslar payda boladı:
- qos múyiz — bir jup múyiz;
- segiz múyiz — segiz múyizli naǵıs, gilemlerde hám qarshınlarda kóp ushırasadı;
- on eki múyiz — on eki múyizli, basqıshlı romb túrindegi naǵıs.
Haywanlar hám quslar menen baylanıslı naǵıslar
Naǵıslardıń kópshiligi haywannıń ózin emes, onıń bir belgisin — izin, múyizin, kózin kórsetedi.
| Naǵıs | Mánisi | Qay jerde ushırasadı |
|---|---|---|
| iyt taban | iyttiń izi — kúsh hám qorǵaw belgisi | qızıl kiymeshek, shay qalta |
| ǵarǵa tırnaq | ǵarǵanıń tırnaǵı — qorǵawshı belgi | hár qıylı kompoziciyalar |
| ǵaz moyın | ǵazdıń moynı — suw belgisi | aǵash oyması, gilem, keste |
| balıq kóz | balıqtıń kózi — qorǵawshı belgi | kóylektiń jaǵası, gilem |
| bóri kóz | bóriniń kózi — qorǵawshı belgi | keste |
| omırtqa | omırtqa súyegi | qızıl kiymeshek, jeńse, shay qalta |
| qumırsqa bel | qumırsqanıń beli | geometriyalıq kompoziciyalar |
| tay tuyaq | taydıń tuyaǵı | keste |
| qus tili, tıshqan iz, qoy tis | mayda toltırıwshı naǵıslar | kompoziciyalardıń shetleri |
| qurbaqa | ızǵar, jawın hám baxıt belgisi | zergerlik buyımları |
Ósimlik hám turmıs buyımları
Naǵıslardıń jáne bir toparı ósimlikler hám kúndelikli buyımlar menen atalǵan: gúl, ırǵaq (ilgek), taraq, sırǵa.
Geometriyalıq belgiler
Eń áyyemgi qatlam — geometriyalıq belgiler. Izertlewshiler olardı bılayınsha túsindiredi: romb — ónimdarlıq, iyrek sızıq — suw, atanaq (krest) — álemniń tórt tárepi.
Bul maqala dáslepki nusqa. Naǵıslardıń atları dereklerde hár qıylı jazıladı — olardı sheberlerden hám tiykarǵı ilimiy miynetlerden anıqlap, súwretler menen tolıqtırıw kerek.
