Қарақалпақ тили аймақлар бойынша бирдей емес: ҳәр жердиң өз сөйлеў өзгешелиги бар. Илимде бул өзгешеликлер еки диалектке бириктириледи.
Еки диалект
Түрколог Н. А. Баскаков қарақалпақ тилинде еки диалектти ажыратқан:
- арқа-шығыс диалекти;
- қубла-батыс диалекти.
Ол бул еки диалектти фонетикалық, морфологиялық ҳәм лексикалық жақтан салыстырған. Д. С. Насыров та арқа ҳәм қубла диалектлерин ажыратыўшы белгилер ретинде усы үш тараўдағы айырмашылықларды көрсетеди.
Ең көзге тасланатуғын айырмашылық — сеслерде: арқа-шығыс диалектиндеги ш сесиниң орнына қубла-батыс диалектинде ч сеси айтылады.
Айырым изертлеўшилер (К. Менгес) Ферғана ойпатлығында жасайтуғын қарақалпақлардың тилин үшинши диалект деп қараў мүмкинлигин де айтқан.
Изертлениўи
Қарақалпақ диалектлерин изертлеў 1920–1930-жыллары басланды. Жыйналған диалектологиялық материаллар қарақалпақ әдебий тилин раўажландырыўға ҳәм оның нормаларын анықлаўға жәрдем берди.
Бул тараўдағы тийкарғы мийнетлер:
- Н. А. Баскаковтың «Каракалпакский язык» мийнети (1951–1952);
- Д. С. Насыров ҳәм О. Доспановтың «Қарақалпақ диалектологиясы» китабы (1995). О. Доспанов тийкарынан қубла-батыс диалектин изертлеген.
Бул мақала дәслепки нусқа. Диалектлердиң аймақлық шегаралары ҳәм мысаллар жоқарыдағы мийнетлерге салыстырып толықтырылыўы керек.
