Қарақалпақ тили — түркий тиллердиң қыпшақ топарына, оның ишинде қыпшақ-ноғай тармағына киретуғын тил. Оған ең жақын тиллер — қазақ ҳәм ноғай тиллери: бул тиллерде сөйлеўшилер бир-бирин аўдармашысыз түсинеди.
Тарқалыўы
Қарақалпақ тилинде шама менен 870 мың адам сөйлейди. Олардың басым көпшилиги Қарақалпақстан Республикасында жасайды. Қарақалпақ тилинде сөйлеўшилердиң киши топарлары Қазақстанда, Россияда, Аўғанстанда, Иранда ҳәм Түркияда да бар.
Қарақалпақ тили — Қарақалпақстан Республикасының мәмлекетлик тили.
Тийкарғы өзгешеликлери
- Жалғамалы (агглютинатив) тил. Сөздиң мәниси түбирге қосымталарды избе-из жалғаў арқалы өзгереди: жаз — жазыў — жазыўшы — жазыўшылар — жазыўшыларымыз.
- Үнлеслик нызамы (сингармонизм). Сөздеги даўыслылар бир-бирине сәйкес келеди: жуўан даўыслыдан кейин жуўан, жиңишке даўыслыдан кейин жиңишке қосымта жалғанады (бала-лар, бирақ үй-лер).
- Сөз тәртиби. Гәпте әдетте баслаўыш — толықлаўыш — баянлаўыш тәртиби сақланады: баянлаўыш гәптиң ақырында келеди.
- Грамматикалық род жоқ. Атлықлар еркек ҳәм ҳаял родына бөлинбейди.
- Сеслери. Тилде 9 даўыслы сес бар. Даўыссызлардың 25 и тилдиң өз сеслери, және 4 даўыссыз сес тек өзлестирилген сөзлерде ушырасады.
Диалектлери ҳәм жазыўы
Қарақалпақ тили еки диалектке бөлинеди: арқа-шығыс ҳәм қубла-батыс. Ҳәзирги жазыў латын графикасына тийкарланған, ал кирилл жазыўы да еле кең қолланылады.
Бул мақала дәслепки нусқа. Санлар ҳәм мағлыўматлар тийкарғы дереклерге салыстырып тексерилиўи керек.
