Skip to main content
Qarekeń
Qarekeń
Contribute

Quick links

Type the name of a clan, person or article

Language and writing

Qaraqalpaq tili

Qaraqalpaq tiliniń túrkiy tiller arasındaǵı ornı, tarqalıwı hám tiykarǵı ózgeshelikleri.

1 min readVerified

This text has not been translated into English yet — the Karakalpak original is shown.

Qaraqalpaq tili — túrkiy tillerdiń qıpshaq toparına, onıń ishinde qıpshaq-noǵay tarmaǵına kiretuǵın til. Oǵan eń jaqın tiller — qazaq hám noǵay tilleri: bul tillerde sóylewshiler bir-birin awdarmashısız túsinedi.

Tarqalıwı

Qaraqalpaq tilinde shama menen 870 mıń adam sóyleydi. Olardıń basım kópshiligi Qaraqalpaqstan Respublikasında jasaydı. Qaraqalpaq tilinde sóylewshilerdiń kishi toparları Qazaqstanda, Rossiyada, Awǵanstanda, Iranda hám Túrkiyada da bar.

Qaraqalpaq tili — Qaraqalpaqstan Respublikasınıń mámleketlik tili.

Tiykarǵı ózgeshelikleri

  • Jalǵamalı (agglyutinativ) til. Sózdiń mánisi túbirge qosımtalardı izbe-iz jalǵaw arqalı ózgeredi: jaz — jazıw — jazıwshı — jazıwshılar — jazıwshılarımız.
  • Únleslik nızamı (singarmonizm). Sózdegi dawıslılar bir-birine sáykes keledi: juwan dawıslıdan keyin juwan, jińishke dawıslıdan keyin jińishke qosımta jalǵanadı (bala-lar, biraq úy-ler).
  • Sóz tártibi. Gápte ádette baslawısh — tolıqlawısh — bayanlawısh tártibi saqlanadı: bayanlawısh gáptiń aqırında keledi.
  • Grammatikalıq rod joq. Atlıqlar erkek hám hayal rodına bólinbeydi.
  • Sesleri. Tilde 9 dawıslı ses bar. Dawıssızlardıń 25 i tildiń óz sesleri, jáne 4 dawıssız ses tek ózlestirilgen sózlerde ushırasadı.

Dialektleri hám jazıwı

Qaraqalpaq tili eki dialektke bólinedi: arqa-shıǵıs hám qubla-batıs. Házirgi jazıw latın grafikasına tiykarlanǵan, al kirill jazıwı da ele keń qollanıladı.

Bul maqala dáslepki nusqa. Sanlar hám maǵlıwmatlar tiykarǵı dereklerge salıstırıp tekseriliwi kerek.

Sources

  1. 1Karakalpak language — Wikipedia
  2. 2Н. А. Баскаков. Каракалпакский язык. Т. I — Материалы по диалектологии; Т. II — Фонетика и морфология, 1951–1952